Program hodowlany ochrony zasobów genetycznych koni rasy polski koń zimnokrwisty - typ sokólski

Historia populacji

Konie sokólskie stanowią regionalny typ koni zimnokrwistych, na ukształtowanie którego miały bardzo duży wpływ warunki środowiskowe północno-wschodniej Polski, charakteryzujące się ostrym klimatem i słabszą jakością gleb w stosunku do innych regionów kraju. Materiał wyjściowy do wytworzenia koni w tym typie stanowiły prymitywne konie włościańskie, zwane mierzynami, które choć drobne, odznaczały się dużą siłą i wytrzymałością na zimno i głód oraz lepszym przystosowaniem do pracy w zaprzęgu niż pod siodłem. Jednakże mierzyny z powodu niewielkiej masy nie mogły być wykorzystywane do transportu lub cięższych prac polowych, co wpłynęło na poszukiwanie przez rolników koni o większej masie i roślejszych w typie – zimnokrwistych.

Początki zorganizowanej hodowli koni na terenie Białostocczyzny datują się od 1846 r. Polityką hodowlaną kierował wówczas Główny Zarząd Stadnin Państwowych, działający za pośrednictwem Wileńskiej Stacji Ziemskiej. W sferze działalności tej Stacji pozostawało około 100 ogierów, z czego połowę stanowiły kłusaki rosyjskie,
o miernej wartości hodowlanej, nie odpowiadające upodobaniom miejscowych rolników. Na skutek działań podjętych przez Sekcję Chowu Koni Wileńskiego Towarzystwa Rolnego zaczęto ograniczać zakres oddziaływania kłusaków importując ogiery rasy norfolk-bretońskiej, ardeńskiej i belgijskiej, a częściowo również suffolk. Wytworzone w ten sposób konie w typie zimnokrwistym znalazły duże uznanie wśród chłopów i części większych gospodarstw ziem północno-wschodnich. Na Grodzieńszczyźnie, Wileńszczyźnie i Nowogródczyźnie nastąpił szybki rozwój hodowli koni pogrubionych. Począwszy od 1857 roku rosyjski zarząd stadnin państwowych organizował w Grodnie pokazy koni dla miejscowej ludności, co przyczyniło się do popularyzowania hodowli tych zwierząt. Centrum hodowli koni zimnokrwistych mieściło się w okolicach Grodna, Indury, Sokółki i Dąbrowy Białostockiej. Z tych terenów poprzez jarmarki np. w Ciechanowcu przenikały one na teren pozostałej części Królestwa Polskiego, a nawet do Prus.

W 1922 r. w rejonie Białostocczyzny powstał Związek Hodowców Szlachetnego Konia Półkrwi nastawiony na remont koni wojskowych dla potrzeb kawalerii, natomiast początek zorganizowanej hodowli koni zimnokrwistych rozpoczął się od założenia
w 1928 r., w ramach nowopowstałego Białostockiego Związku Hodowców Koni, dwóch Kół Hodowców Koni Artyleryjskich, jednego w Sokółce, drugiego zaś
w Janowie. Koła te odegrały bardzo ważną rolę w hodowli koni pogrubionych na tych terenach, prowadząc aktywną działalność aż do roku 1939. W okresie tym rejon białostocki wchodził w zasięg PSO w Janowie Podlaskim, dzięki któremu na punkty kopulacyjne wysyłano głównie ogiery pogrubione. W 1923 r. importowano 8 ogierów bretońskich, w tym Upas Jarbotera, który poprzez syna Ubu i wnuka Bizona utworzył cenną linię bardzo pożądaną przez hodowców. Należy podkreślić, że importowane ogiery kryły miejscowe klacze wyhodowane na tych terenach i związane z rejonem od dziesięcioleci. W okresie międzywojennym udział ogierów zimnokrwistych i ich pochodnych zmniejszył się o około 7%. Jednocześnie starano się ograniczyć występowanie tych koni do niektórych okolic kraju. Podstawowym okręgiem gdzie rozwijała się hodowla koni pogrubionych były tereny południowej części Nowogródczyzny, zachodniej i środkowej części Polesia oraz wschodniej części Białostocczyzny. Białostocka Izba Rolnicza popierała ten kierunek hodowli. Możliwość korzystnej sprzedaży do ośrodków miejskich do transportu oraz wojskowym komisjom remontowym do artylerii stworzyły dostateczne bodźce ekonomiczne dla rozwoju tej hodowli.

Po zakończeniu II wojny światowej pozostało w kraju około 1400 tys. sztuk koni wszystkich ras i typów, podczas gdy na tym samym obszarze w 1939 roku było ich ponad 3 mln. Stan ten nie wystarczał do pokrycia stale rosnącego zapotrzebowania na siłę pociągową. Istniejącą sytuację pogarszał fakt prawie zupełnego braku koni zarodowych, które zostały zrabowane lub zaginęły w czasie działań wojennych. Aby poprawić tę sytuację zaczęto sprowadzać duże ilości koni z zagranicy, początkowo w ramach pomocy UNRRA, a następnie dokonując zakupów. Na teren Białostocczyzny trafiały znów konie zimnokrwiste i pogrubione, tak bardzo odpowiadające gustom miejscowych rolników. Oprócz tego rolnicy rozmnażali ocalały miejscowy materiał.

Dopiero w latach 50. zaczęto tworzyć stadniny i stada ogierów w celu dostarczenia reproduktorów dla odradzającej się hodowli koni zimnokrwistych. Jednym z utworzonych w tym okresie obiektów hodowlanych było Państwowe Stado Ogierów w Kętrzynie, które w pierwszych latach działalności zgodnie z rejonizacją Ministerstwa Rolnictwa prowadziło dwukierunkową hodowlę w swoim rejonie. Na terenach województwa białostockiego (w rejonie m.in. Sokółki, Augustowa, Suwałk i Moniek) dominował koń pogrubiony rasami zimnokrwistymi, zwany koniem sokólskim. W części województwa olsztyńskiego występowała mieszanina ras i typów, natomiast nacalałe w czasie wojny cenne konie hodowane na terenie ziem północno-wschodnich, a także w stadninach koni w Grabowie i Kobylinie, które pomimo udziału w rodowodach przodków ardeńskich kwalifikowano jako typ sokólski. pozostałym terenie koń szlachetny, zwany mazurskim, który powstał na podłożu konia wschodniopruskiego. Od 1951 roku PSO otrzymało zadanie odbudowy pogłowia, doskonalenia i ukształtowania koni w typie sokólskim, dla których materiał wyjściowy stanowiły o

W 1955 r. utworzono 5 terenowych ośrodków hodowli koni pogrubionych. Na mocy zarządzenia Ministra Rolnictwa teren ówczesnych powiatów sokólskiego
i dąbrowskiego przeznaczony został na ośrodek hodowli koni sokólskich; w latach następnych został on rozszerzony o powiaty augustowski i moniecki. Właściwa praca hodowlana na terenie ośrodka sokólskiego zapoczątkowana została z chwilą powołania w 1957 r. Polskiego Związku Hodowców Koni i rozpoczęcia działalności Białostockiego Związku Hodowców Koni. Pod jego nadzorem na omawianym terenie rozwijała się wszechstronna działalność hodowlana, która w efekcie doprowadziła do wytworzenia jednego z najbardziej genetycznie i fenotypowo skonsolidowanego typu koni zimnokrwistych w Polsce. Najważniejszym posunięciem hodowlanym i organizacyjnym, konsolidującym hodowlę koni zimnokrwistych, było wydanie w 1964 r. I tomu Księgi Stadnej Koni Zimnokrwistych i Pogrubionych Kzp.

W połowie lat 60. w wyniku zmiany koncepcji polityczno-ekonomicznej rozpoczęto realizację nowego celu hodowlanego. Jego głównym założeniem było wyhodowanie ekonomicznego małego konia roboczego, głębokiego, dobrze umięśnionego, o spokojnym charakterze i wydatnych chodach w stępie i kłusie. Stadniny państwowe otrzymały zadanie maksymalnego obniżenia wysokości koni i zakaz produkcji ogierów na potrzeby PSO powyżej 150 cm w kłębie. W 1968 r. na teren powiatów sokólskiego i dąbrowskiego sprowadzono pięć ogierów prymitywnych, w tym 3 rasy konik polski i 2 ogiery huculskie. Przedsięwzięcie to miało na celu „dolew krwi tych koni i wskutek tego odświeżenie krwi koni sokólskich, u których w dużym stopniu zatracono cechy koni prymitywnych przez ciągłe posługiwanie się ogierami zimnokrwistymi”. Takie podejście do hodowli koni zimnokrwistych trwało do 1972 r. i spowodowało daleko idące konsekwencje, czego wyrazem była zmiana cech pokrojowych koni.

Od początku lat 70. nastąpił w kraju systematyczny spadek pogłowia koni. W 1973 r. Minister Rolnictwa uchylił zarządzenie o ośrodkach hodowlanych, w tym również dotyczące ras koni zimnokrwistych i pogrubionych, co w konsekwencji  spowodowało ich likwidację, ale tylko formalnie. Związek białostocki nadal traktował ten teren, i traktuje go do dzisiaj, jako swój najlepszy rejon hodowlany. Odchowane tu ogiery kierowane są w inne regiony województwa i kraju dla polepszania jakości masowego pogłowia. W tych latach przestały istnieć także stadniny koni zimnokrwistych w Grabowie i Kobylinie. Od tego czasu w hodowli i rozrodzie opierano się głównie na własnym, miejscowym materiale.

Konie sokólskie zostały wytworzone na północno-wschodnich ziemiach polskich, odznaczających się surowszym klimatem aniżeli większość Polski. Zimy są tu ostrzejsze i dłuższe, okres wegetacji trwa 170 – 180 dni, natomiast gleby stanowią szczerki i bielice o niskiej wartości. Wszystko to wpłynęło na ukształtowanie miejscowej populacji koni krzyżowanych następnie z zachodnioeuropejskimi reproduktorami zimnokrwistymi. Konsekwentna i planowa praca hodowlana oraz racjonalne żywienie i pielęgnacja pozwoliły uzyskać swoistą populację koni pogrubionych o niezbyt dużej masie ciała, suchych i swobodnie kłusujących.

 

Uzasadnienie konieczności ochrony koni sokólskich

Na ukształtowanie typu koni sokólskich bardzo duży wpływ miały warunki środowiskowe, w jakich zostały one wyhodowane. Wielopokoleniowe zamiłowanie hodowców w rejonie Podlasia pozwoliło na wytworzenie koni będących kulturowym dziedzictwem tego regionu Polski. Współczesne konie sokólskie reprezentują pożądany typ, który charakteryzuje się znaczną suchością tkanek, łagodnym temperamentem, wytrzymałością i przydatnością do wykonywania różnych prac zaprzęgowych lub nawet wierzchowych.

Nasilający się w ostatnich latach napływ reproduktorów różnych ras zachodnioeuropejskich i używanie ich w populacji koni zimnokrwistych przyczynia się do zmiany typu koni sokólskich. Dolew krwi importów stosowany w celu poprawy wzrostu i kalibru oraz cech opasowych prowadzi w konsekwencji do zatracenia w hodowli koni sokólskich szeregu zalet. Dlatego konieczne jest rozpoczęcie ochrony tej populacji odznaczającej się cennymi cechami genotypowymi, fenotypowymi i użytkowymi.

Konie zimnokrwiste w typie sokólskim powinny być nadal utrzymywane
w warunkach środowiskowych zbliżonych do tych, w jakich zostały wytworzone, głównie na terenach województw: podlaskiego, lubelskiego i mazowieckiego.

 

Cele programu

Celem programu jest zachowanie specyficznego genotypu koni zimnokrwistych w typie sokólskim, jako rasy posiadającej swoją genotypową i fenotypową odrębność wynikającą ze specyficznych warunków środowiskowych, w jakich została wytworzona, a przejawiającą się przystosowaniem do trudnych warunków bytowania i typem użytkowym o wyraźnych uzdolnieniach zaprzęgowych. Konie zakwalifikowane do programu ochrony mają pełnić rolę banków odpowiednich genów i produkować ogiery, które oddziaływać będą na populację koni zimnokrwistych nie objętą programem, jako przeciwwaga do krzyżowania z ogierami zachodnioeuropejskich ras zimnokrwistych.

Standard rasy

Chroniona populacja powinna charakteryzować się ściśle określonym wzorcem konia zimnokrwistego o wszechstronnej użytkowości (zaprzęgowej i roboczej). Właściwy koń zimnokrwisty w typie sokólskim odznacza się prawidłową, harmonijną budową, typowym dla rasy kalibrem i bardziej suchą niż u innych koni zimnokrwistych konstytucją. Jest to koń typu pospieszno-roboczego o konstytucji oddechowo-mięśniowej, o wydajnym ruchu w stępie i kłusie, przeznaczony do pracy w zaprzęgu oraz do lekkich prac polowych i transportowych. W tym typie należy zachować
i utrwalić: wczesność dojrzewania, szybki wzrost i rozwój, niewybredność i dobre wykorzystanie paszy, długowieczność, płodność, zdrowie i przystosowanie do środowiska.

Wymagane są: głowa niezbyt duża i kształtna z ruchliwymi średniej wielkości uszami, o szeroko rozstawionych ganaszach pozwalających na jej prawidłowe ustawienie typowe dla konia zaprzęgowego, dobrze umięśniona szyja harmonijnie łącząca się z kłodą, u klaczy wyraźnie zarysowany kłąb, u ogierów ukryty pod zwałami tłuszczu, pojemna i głęboka klatka piersiowa, dobre ożebrowanie, kłoda beczkowata, dłuższa, niż u innych koni zimnokrwistych. Łopatka średniej długości i o średnim nachyleniu, mocny grzbiet. Lędźwie normalne, zad szeroki, prawie zawsze spadzisty. Występuje wyraźna dysproporcja pomiędzy mocnym i masywnym tułowiem i bardziej suchymi stawami w porównaniu z innymi typami konia zimnokrwistego. Kończyny o prawidłowej postawie i budowie z wyraźniejszymi, mocniejszymi i, z płaskim i krótkim nadpęciem, kopyta duże, szerokie o twardym i elastycznym rogu, prawidłowym kształcie o szerokich piętkach oraz z dobrze rozwiniętą strzałką. Owłosienie dość obfite o włosiu grubym i ordynarnym, lekko karbowanym; szczotki umiarkowane.

Niskonożność i długość, silnie rozbudowany tułów, skatowanie dźwigni sprzyjają ciągnięciu ciężarów. Konie sokólskie odznaczają się dobra przemiana materii oraz jakością kośćca, więzadeł, ścięgien i mięśni. Ich system nerwowy jest bardzo zrównoważony, a temperament spokojny. Dzięki dobrej przemianie materii nie podlegają częstym u koni zimnokrwistych schorzeniom tylnych kończyn i są odporne na grudę.

 

Pożądane wymiary:

-          klacze w wieku 3 lat: wysokość w kłębie około 148 cm – 162 cm, obwód klatki piersiowej powyżej 200 cm, obwód nadpęcia około 23 - 26cm;

-          ogiery w wieku 2,5 lat: wysokość w kłębie 155 – 162 cm, obwód klatki piersiowej powyżej 200 cm, obwód nadpęcia 25 – 27 cm.

W przypadku nadmiernego wzrostu  liczby klaczy objętych programem ochrony zasobów genetycznych koni przewiduje się zaostrzenie kryteriów wyboru klaczy do programów.

Preferowane będą klacze o wymiarach 148 – 158 cm wysokości w kłębie i w obwodzie nadpęcia 22 – 25 cm.

Pożądane umaszczenie: dopuszcza się wszystkie rodzaje umaszczeń z wyjątkiem maści srokatej i tarantowatej.

Konie zimnokrwiste typu sokólskiego powinny charakteryzować się łagodnym charakterem, dobrym ruchem z energicznym stępem i wydajnym kłusem oraz wytrzymałością w pracy zaprzęgowej.

 

Zasady wyboru klaczy do programu ochrony:

Do programu ochrony mogą być zakwalifikowane klacze, które:

1.         są poddane ocenie wartości użytkowej;

2.         spełniają warunki wpisu do części głównej księgi hodowlanej koni rasy zimnokrwistej;

3.         posiadają typ i inne charakterystyczne dla rasy cechy zgodne ze wzorcem określonym w programie ochrony;

4.         wykazują się zdrowiem, prawidłowym rozwojem i budową ciała;

5.         uzyskały przy ocenie pokroju w skali 100 punktowej co najmniej 75 pkt bonitacyjnych, w tym za typ rasowy co najmniej 13 pkt (dobry);

6.         pochodzą od trzech pokoleń urodzonych w kraju przodków wpisanych do polskiej księgi koni rasy zimnokrwistej, z tym, że w 4. pokoleniu nie mogą występować konie rasy fiord i mur-insulan. Występującej w 3. pokoleniu ze strony żeńskiej klaczy NN przypisuje się taką rasę jakiej jest jej córka, o ile otrzymała ona za typ rasowy co najmniej 13 pkt.

 

Zakres prowadzenia oceny wartości użytkowej niezbędny do realizacji programu

W celu zachowania i doskonalenia cech użytkowych populacji objętej programem ochrony zasobów genetycznych prowadzona będzie ocena cech eksterieru i wartości użytkowej zgodnie z przepisami obowiązującymi przy wpisie koni rasy zimnokrwistej do księgi. W celu oszacowania wartości hodowlanej klaczy i ogierów, oprócz wymienionych parametrów, uwzględnione będą wyniki prób dzielności: własnej, potomstwa i osobników spokrewnionych. Ocena cech eksterieru, niezbędna do oceny predyspozycji użytkowych będzie prowadzona wg skali 100-punktowej przy wpisie do księgi oraz po ukończeniu 5 roku życia, ze szczególnym uwzględnieniem typu rasowego koni sokólskich określonego w programie ochrony.

Ocena ta uwzględnia również:

-        pomiary biometryczne,

-        ocenę zdrowia i konstytucji.

Ocena wartości użytkowej ogierów i klaczy prowadzona będzie zgodnie z zasadami Programu hodowlanego koni rasy zimnokrwistej przyjętego przez Polski Związek Hodowców Koni (Załącznik 1).

 

Określenie wielkości populacji biorącej udział w programie

Do części głównej księgi hodowlanej koni rasy zimnokrwistej w 2006 r. wpisanych było około 450 klaczy w typie sokólskim spełniających warunki określone w programie ochrony.

Niska liczebność aktywnego pogłowia koni o pożądanym genotypie nie pozwala na racjonalne prowadzenie hodowli uwzględniającej zróżnicowanie genetyczne umożliwiające właściwe kojarzenia bez zwiększenia współczynnika inbredu, mogącego prowadzić do obniżenia wskaźników rozrodu i witalności populacji.

 

Metody hodowlane

Najbardziej odpowiednią w hodowli koni sokólskich jest metoda niezależnych poziomów brakowania, a więc wybór zwierząt charakteryzujących się określonym poziomem kilku cech niezależnie traktowanych oraz selekcja prowadzona według wartości cech ujętych w programie hodowlanym z uwzględnieniem ich odziedziczalności. Podstawowe kryteria selekcji poszczególnych osobników uwzględniać będą ocenę cech eksterieru na podstawie wskaźników biometrycznych i pokrojowych oraz wyniki prób dzielności ściśle związane z typem eksterierowym.

 

Selekcja prowadzona będzie z uwzględnieniem następujących kryteriów:

1. Ocena rodowodu z uwzględnieniem przynależności rasowej przodków oraz ich wartości użytkowej i hodowlanej. Zwracać się będzie uwagę na obecność
w rodowodzie osobników typowych oraz stopień spokrewnienia przodków.

2.  Ocena rozwoju fizycznego, eksterieru i cech charakteru obejmująca:

a) ocenę zdrowia na podstawie charakterystyki podstawowych parametrów fizjologicznych;

b) ocenę rozwoju i budowy na podstawie:

-       fenotypowych cech źrebięcia: typ, budowa i rozwój, zdrowie, ruch;

-       prawidłowości budowy i ruchu, wzrostu, rozwoju, zdrowotności ogierów kwalifikowanych do rozrodu i klaczy wcielanych do stada matek;

c) ocenę typu temperamentu i cech charakteru na podstawie opinii komisji przeprowadzającej próby dzielności. (Załącznik 1).

3. Ocena wartości użytkowej własnej na podstawie wyników polowych prób dzielności.

4. Ocena przydatności rozpłodowej:

Klacze - ocena efektywności rozrodczej i produkcyjności na podstawie:

-        wskaźników rozrodu,

-        liczby żywo urodzonych źrebiąt,

-        liczby źrebiąt odsadzonych,

Ogiery - ocena efektywności rozrodczej i produkcyjności na podstawie:

-        prawidłowości zachowań seksualnych (libido),

-        skuteczności krycia,

-        liczby żywo urodzonych źrebiąt.

5. Ocena wartości hodowlanej na podstawie wartości przodków, wartości własnej
i jakości potomstwa.

 

Ocena wartości cech użytkowych jest podstawowym elementem wpływającym na możliwość oceny wartości hodowlanej. Jako zasadniczą traktować należy precyzyjną ocenę wartości użytkowej własnej oraz wartości użytkowej potomstwa.

Powyższe oceny będą miały odzwierciedlenie w nadawaniu ogierom kategorii według zasad określonych w Programie hodowlanym koni zimnokrwistych Polskiego Związku Hodowców Koni.

 

Sposób doboru zwierząt do kojarzeń

Podstawowa metoda doboru zwierząt do kojarzeń oparta będzie na kojarzeniach czystorasowych z minimalizowaniem narastania inbredu.

Właściciele klaczy objętych programem ochrony dokonywać będą doboru par do kojarzeń zgodnie z zaleceniami Komisji Księgi Stadnej.

 

Sposób wykorzystania materiału biologicznego

Powszechnie stosowany będzie rozród naturalny tj. tzw. krycie z ręki, z dopuszczeniem inseminacji po uzyskaniu zgody Komisji Księgi Stadnej. Wykorzystanie zdeponowanego materiału biologicznego będzie możliwe po uzyskaniu zgody podmiotu prowadzącego księgę oraz Instytutu Zootechniki Państwowego Instytutu Badawczego.

 

Zakres kriokonserwacji materiału biologicznego

W celu zabezpieczenia ciągłości linii męskich i żeńskich, w uzasadnionych przypadkach materiał biologiczny będzie gromadzony i przechowywany w postaci zamrożonego nasienia od wytypowanych ogierów. Jeżeli zajdzie taka potrzeba od wytypowanych dawczyń pobierane będą również zarodki w celu ich zamrożenia. Zdeponowany materiał będzie stanowił rezerwową pulę genów.

Materiał biologiczny będzie zdeponowany i przechowywany w Banku Materiałów Biologicznych Instytutu Zootechniki PIB.

Ogiery oraz klacze, od których będzie pozyskiwany, zamrażany i przechowywany materiał biologiczny, typować będzie podmiot prowadzący księgę dla koni rasy zimnokrwistej, wspólnie z Grupą Roboczą ds. ochrony zasobów genetycznych koni działającą przy Instytucie Zootechniki PIB.

 

Podstawy organizacyjne realizacji programu

Programem ochrony zasobów genetycznych koni rasy zimnokrwistej typu sokólskiego będą mogły być objęte konie hodowli krajowej poddane ocenie wartości użytkowej zgodnie z obowiązującymi przepisami, które:

-       spełniają warunki wpisu do części głównej księgi hodowlanej koni rasy zimnokrwistej,

-       charakteryzują się umaszczeniem i cechami budowy zgodnymi ze wzorcem określonym w programie ochrony,

-       spełniają warunki określone w punkcie „Zasady wyboru klaczy do programu ochrony”,

-       są regularnie stanowione ogierami tego samego typu wskazanymi przez podmiot prowadzący księgę,

-       rodzą co najmniej jedno źrebię w każdych dwóch kolejnych latach uczestnictwa
w programie i odchowują je do wieku co najmniej 2 miesięcy. Źrebięta muszą być ocenione pod matkami na co najmniej  14 punktów w skali 20-punktowej (5 pkt. za typ i pokrój, 5 pkt za rozwój, 5 pkt za zdrowie, 5 pkt za ruch).

 

Kwalifikacja klaczy do udziału w programie będzie dokonywana przez podmiot odpowiedzialny za realizację programu na podstawie wniosku hodowcy, zgodnie
z obowiązująca procedurą.

Przy rozpatrywaniu wniosku o uczestnictwo w programie uwzględniane są również:

-       rejon kraju – preferowane będą rejony typowe dla konia sokólskiego, głównie  województwa: podlaskie, lubelskie i mazowieckie;

-       warunki przyrodnicze i środowiskowe ocenianego ośrodka;

-        warunki stajenne (zaplecze, stajnie wybiegi, pastwiska);

-        warunki paszowe;

-        formy użytkowania koni;

-        możliwość zapewnienia prawidłowej opieki i nadzoru nad końmi.

 

Posiadacz koni uczestniczący w programie ochrony zobowiązany jest do utrzymania, co najmniej 2 klaczy rasy zimnokrwistej typu sokólskiego w warunkach zgodnych z przepisami o dobrostanie zwierząt. Klacze muszą być poddawane ocenie wartości użytkowej zaleconej przez prowadzącego księgę. Klacze muszą być użytkowane rozpłodowo i rodzić wartościowe potomstwo. Posiadacz klaczy każdego roku do 30 października składa prowadzącemu księgę sprawozdanie z wyźrebień i stanówki od 15 października roku poprzedniego do 15 października roku sprawozdawczego oraz z oceny źrebiąt przy matkach.

 

Podmiot odpowiedzialny za realizację programu w porozumieniu z Grupą Roboczą ds. ochrony zasobów genetycznych koni będzie corocznie prowadził weryfikację koni zakwalifikowanych do udziału w programie pod kątem przestrzegania zasad określonych w programie. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w realizacji programu klacze, których te nieprawidłowości dotyczą, będą wykluczone
z programu.

 

Program ochrony zasobów genetycznych koni rasy zimnokrwistej typu sokólskiego realizowany będzie wspólnie przez:

-        hodowcę – właściciela klaczy,

-        Polski Związek Hodowców Koni (PZHK) prowadzący księgę stadną dla koni rasy zimnokrwistej,

-        Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy koordynujący działania w zakresie ochrony zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich.

Zasady współpracy i zakres odpowiedzialności zostaną określone w porozumieniu zawartym pomiędzy tymi podmiotami.

Zasady uczestnictwa hodowców w programie określa umowa zawarta pomiędzy hodowcą - właścicielem stada a Polskim Związkiem Hodowców Koni.

 

Realizacja programu zgodnie z założeniami uwarunkowana będzie możliwościami zapewnienia środków finansowych na:

a)         częściowe pokrycie kosztów utrzymania zwierząt uczestniczących w programie,

b)        pokrycie kosztów wykupu materiału hodowlanego zagrożonego likwidacją (klaczy i ogierów z linii zagrożonych wyginięciem), w przypadku wystąpienia takiej konieczności,

c)         pokrycie kosztów gromadzenia i przechowywania materiału biologicznego,

d)        częściowe pokrycie kosztów zakupu ogierów na punkty kopulacyjne,

e)         pokrycie kosztów badań grup krwi lub innych markerów genetycznych,

f)         prowadzenie badań naukowych dotyczących charakterystyki populacji, dystansu genetycznego itp.,

g)        pokrycie kosztów prowadzenia promocji rasy.

Podmioty zaangażowane w realizację programu będą zabiegały o pozyskanie środków finansowych na jego realizację ze środków budżetowych przeznaczonych na dotacje przedmiotowe dla podmiotów wykonujących zadania na rzecz rolnictwa, programów rolno-środowiskowych, projektów badawczych placówek naukowych oraz ze źródeł pozarządowych.

 

Dla wspomagania realizacji programu realizatorzy będą podejmowali dodatkowe działania takie jak;

a)         prowadzenie badań naukowych dotyczących charakterystyki populacji (szczegółowa charakterystyka biometryczna, etologiczna, kontrola stopnia spokrewnienia, dystansu genetycznego, badania grup krwi i innych markerów genetycznych);

b)        reklama walorów koni rasy zimnokrwistej w typie sokólskim poprzez organizowanie i wspieranie wszelkich poczynań mających na celu promocję
i reklamę tego typu koni;

c)         organizowanie wystaw hodowlanych (regionalnych i krajowych), prób dzielności i czempionatów;

d)        popularyzacja różnorodnych form wykorzystania koni rasy zimnokrwistej typu sokólskiego w tworzeniu nowych rynków pracy (agroturystyka, hipoterapia, gospodarstwa ekologiczne).

 

Ocena efektywności działania programu

Nadzór merytoryczny nad realizacją programu ochrony zasobów genetycznych koni rasy zimnokrwistej w typie sokólskim sprawować będzie Grupa Robocza ds. ochrony zasobów genetycznych koni działająca przy Instytucie Zootechniki PIB.

Grupa Robocza będzie okresowo dokonywać oceny efektywności działania programu poprzez analizę przebiegu realizacji jego celów w szczególności w odniesieniu do:

-            liczby klaczy objętych programem i liczby ogierów dopuszczonych do krycia
w chronionej populacji (w cyklu rocznym),

-            porównania pomiarów biometrycznych klaczy i ogierów (w cyklu trzyletnim),

-            porównania wyników prób dzielności klaczy i ogierów (w cyklu trzyletnim),

-            badania jakości potomstwa zgodnie z 20 punktową skalą oceny (w cyklu rocznym).

 

Referencje:

Budzyński M., Sapuła M., Pałyszka J., Krupa W. 1999. Spotkanie hodowców koni sokólskich w Suchowoli. Prz. Hod., 2: 21-23.

Chachuła J. 1992. Doskonalenie metod hodowli i produkcji zwierzęcej. AR Lublin, 81-87.

Chachuła J., Rudowski M. 1967. Studia nad hodowlą koni zimnokrwistych
 i pogrubionych w Polsce. Rocz. Nauk Rol., ser. D, T. 123: 5-143.

Chrzanowski S., Chachuła J., Szelągowska–Wąsik U., Oleksiak S., Wilczak J. 1989. Konie zimnokrwiste w Polsce środkowej, środkowo – wschodniej i południowej. PWN Warszawa.

Nozdryn–Płotnicki J. 1966. Koń sokólski. PWRiL Warszawa.

Pikuła R., Grzesiak W., Gronet D. 1999. Hodowla koni zimnokrwistych w Polsce. Prz. Hod., 3: 22-24.

Prawocheński R., Komornicki T., Kurowski S., Pacyński J., Sosnowski A. 1959. Koń Mazurski. Informator Instytutu Zootechniki, Kraków.

Zdanowicz S. 1952. Państwowe Stado Ogierów w Kętrzynie. Akta Muzeum
w Kętrzynie.

 

Opracowanie programu:

Ewelina Cześnik

Maria Jaszczyńska

Ewa Jastrzębska

Wiesław Niewiński

 

 

Program został pozytywnie zaopiniowany przez Grupę Roboczą ds. ochrony zasobów genetycznych koni działającą przy Instytucie Zootechniki PIB w maju 2007 r.

Czytany 591 razy